Tu bổ, phục hồi Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần

Bảo tồn di tích gốc, khôi phục không gian lịch sử vương triều Trần

Phạm vi lập Quy hoạch được xác định theo Nhiệm vụ lập Quy hoạch bảo quản, tu bổ, phục hồi Di tích quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần (Quyết định số 1540/QĐ-TTg ngày 16/9/2021).

Quy hoạch được triển khai trên phạm vi khoảng 195 ha, bao gồm khu lăng mộ, đền thờ các vị vua triều Trần và hệ thống di tích, di chỉ khảo cổ liên quan trên địa bàn các xã Long Hưng và Hồng Minh. Trọng tâm của đồ án là nhận diện đầy đủ các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và khảo cổ, từ đó xây dựng phương án bảo tồn, tu bổ và phục hồi phù hợp.

Nguyên tắc xuyên suốt của quy hoạch là bảo vệ tối đa yếu tố gốc của di tích. Các khu vực đã phát lộ khảo cổ, hiện vật, cũng như những địa điểm có dấu hiệu chứa di tích trong lòng đất đều được giữ nguyên trạng, hạn chế tối đa tác động xây dựng. Việc tu bổ hay phục dựng các công trình chỉ được thực hiện khi có đầy đủ cơ sở khoa học, bảo đảm tính xác thực và nguyên gốc của di sản.

Trong định hướng cụ thể, các hạng mục di tích hiện hữu được tu bổ, tôn tạo theo nguyên trạng; đồng thời nghiên cứu phục dựng một số công trình quan trọng gắn với lịch sử vương triều Trần như đình Hoàng, chùa Bến, cũng như xây dựng mới các công trình thờ tự có giá trị biểu tượng như đền thờ An Tư công chúa, đền thờ các công hầu - khanh tướng.

Đối với khu di tích Hành cung Lỗ Giang, một trung tâm quyền lực quan trọng thời Trần, quy hoạch xác định bảo tồn nguyên trạng các khu vực khảo cổ như đền Thái Lăng, Lăng Ngói, Lăng Sa Ngoài, Lăng Sa Trong, chùa Giỗ… Đồng thời tổ chức lại không gian Nội Hành cung và Ngoại Hành cung nhằm bảo vệ, nghiên cứu và phát huy giá trị các di tích đã phát lộ.

Cách tiếp cận này không chỉ dừng ở việc bảo tồn từng công trình riêng lẻ mà hướng tới tái hiện tổng thể không gian lịch sử, qua đó góp phần làm rõ hơn vai trò của “đất tổ Long Hưng” trong tiến trình hình thành và phát triển của vương triều Trần.

Tổ chức không gian cảnh quan phát huy giá trị di sản

Bên cạnh bảo tồn di tích, quy hoạch đặc biệt chú trọng tổ chức không gian kiến trúc - cảnh quan theo hướng hài hòa giữa yếu tố truyền thống và yêu cầu phát huy giá trị di sản trong bối cảnh mới.

Không gian toàn khu được định hình theo cấu trúc truyền thống, gắn với hệ thống mặt nước, cây xanh và cảnh quan tự nhiên. Các tuyến giao thông nội bộ được tổ chức hợp lý, bảo đảm kết nối thuận tiện giữa các phân khu chức năng trong khu di tích và liên thông với hệ thống giao thông khu vực.

Một điểm nhấn quan trọng là việc hình thành các không gian xanh bảo vệ di tích, bao gồm khu cây xanh cách ly, khu dự trữ phát triển và hệ thống mặt nước sông, hồ. Những yếu tố này không chỉ góp phần tạo cảnh quan mà còn đóng vai trò như “vành đai sinh thái”, giúp bảo vệ di tích trước các tác động môi trường.

Quy hoạch cũng dành quỹ đất cho các khu vực khảo cổ tiềm năng như hồ Bạch Đằng, khu vực sông Thái Sư mở rộng và Lâm Lăng Viên để tiếp tục nghiên cứu trong tương lai. Đây là hướng tiếp cận dài hạn, bảo đảm khả năng bổ sung tri thức lịch sử và giá trị khoa học của di tích theo thời gian.

Đồng thời, không gian làng truyền thống Tam Đường được bảo tồn như một phần của cảnh quan di sản, phản ánh mối liên hệ giữa di tích và đời sống cộng đồng. Việc di dời các hộ dân ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực bảo vệ di tích được thực hiện theo hướng tái định cư hợp lý, gắn kết hài hòa với cấu trúc không gian chung.

Trên cơ sở đó, quy hoạch mở ra khả năng hình thành các sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù. Trong đó nổi bật là tuyến du lịch đường thủy trên sông Hồng, kết nối khu lăng mộ và đền thờ các vua Trần với khu Hành cung Lỗ Giang, tạo thành hành trình trải nghiệm lịch sử - văn hóa độc đáo.

Cùng với đó là các tuyến du lịch chuyên đề về khảo cổ học, lịch sử và văn hóa, kết nối khu di tích với các di sản trong vùng đồng bằng sông Hồng và miền Bắc. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc.

Việc lập quy hoạch không chỉ nhằm bảo tồn một quần thể di tích mà còn hướng tới xây dựng một không gian di sản sống, nơi các giá trị lịch sử, văn hóa được bảo vệ, tái hiện và tiếp tục phát huy trong đời sống đương đại.