Từ chợ cóc đến phố chợ!

TP Hà Nội đang xây dựng phương án giải tỏa triệt để các chợ cóc, chợ tạm không phù hợp quy hoạch.

Ai cũng biết rằng đã vài chục năm nay, chợ cóc luôn luôn là nỗi bất an giằng xé trong lòng những người làm công tác quản lý đô thị ở Thủ đô. Một bên là yêu cầu của văn minh đô thị, của vệ sinh môi trường, của an toàn thực phẩm… và một bên là sự thuận tiện trong việc mua bán thường ngày của người dân đô thị, là nơi tìm kiếm nguồn thu nhập ít ỏi của nhiều hộ dân nghèo...

Cũng đã nhiều năm, chính quyền các cấp ở Hà Nội nhiều lần mở chiến dịch dẹp chợ cóc, nhưng tựa như đúng cái tên mà dân gian đã đặt cho nó, gan như cóc tía! Cấm chỗ này nó lại nhảy sang chỗ khác, cứ như “bắt cóc bỏ đĩa” vậy!

Nay một lần nữa thành phố lại mong muốn giải tỏa triệt để các chợ cóc này, liệu tính khả thi sẽ cao đến đâu?

Xét về khách quan thì nay đã khác xưa nhiều lắm! Toàn thành phố đã có hơn 450 chợ, trong đó nhiều chợ được đầu tư nâng cấp theo tiêu chuẩn mới, như chợ Thành Công, chợ Nghĩa Tân, chợ Văn Quán… Song song với đó là sự phát triển nhanh chóng của các cửa hàng tiện ích, siêu thị mini, chợ đêm, các điểm bán hàng lưu động và mô hình “chợ công nghệ” qua ứng dụng số… Vì thế, áp lực về sự thuận tiện trong việc mua bán thường ngày của người dân đô thị đã giảm đi đáng kể.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, chợ cóc nơi đô thị không quá xấu xí như các nhà quản lý đô thị thường khoác áo cho nó. Trong một bài viết mới đây bàn về xóa chợ cóc, TS.KTS Tô Kiên - hiện là quy hoạch sư cao cấp kiêm quản lý tại Tập đoàn Tư vấn Phát triển Hạ tầng Eight-Japan (Tokyo) và giảng viên cao cấp Trường Đại học UEH (TP.HCM) - đã có lời khuyên đầy tâm huyết rằng, nếu thành phố chu đáo “xây tổ ấm” cho chợ, chợ sẽ đền đáp lại bằng những giá trị dung dị mà vô giá: nhịp sống, hơi thở và hồn phố.

Ông nêu những ví dụ ở nhiều quốc gia phát triển. Singapore một thời cũng có bối cảnh chợ dân sinh đường phố khá giống ta, kể cả chợ cóc, chợ tạm. Họ đã rất thành công trong việc xây dựng hệ thống trung tâm hàng rong (hawker centre) rộng khắp và chuẩn hóa thiết kế thoáng mát, sạch sẽ, giá niêm yết rõ ràng. Năm 2020, văn hóa hàng rong Singapore được UNESCO công nhận di sản phi vật thể, đưa ẩm thực bình dân thành thương hiệu quốc gia.

Hoặc nhiều đô thị phát triển khác trong khu vực châu Á và trên thế giới cũng đều duy trì các khu “chợ trải nghiệm” để thu hút du khách, như Tsukiji, Ameyoko (Tokyo, Nhật Bản) hay Gwangjang, Namdaemun (Seoul, Hàn Quốc). Khi Tokyo di dời chợ Tsukiji để phát triển tổ hợp thể thao lớn, họ vẫn giữ dãy chợ phía ngoài phục vụ du khách. Bangkok (Thái Lan), Đài Bắc hay Quảng Châu (Trung Quốc) đều có những chợ đêm nổi tiếng, sạch sẽ, ngăn nắp, kết nối giao thông thuận tiện…

Thực ra, ở Hà Nội cũng đã có chợ cóc xưa kia nay đã thành một trung tâm văn hóa ẩm thực, một phố chợ nức tiếng, đó là chợ Hàng Bè. Tương truyền rằng, cái tên “Hàng Bè” gắn liền với lịch sử hình thành khu vực này. Xưa kia, nơi đây là một bến sông nhộn nhịp, thuyền bè tấp nập qua lại, hình thành nên một khu chợ buôn bán sầm uất ven sông. Chợ Hàng Bè ban đầu chỉ là một chợ cóc tự phát, dần dần phát triển thành chợ truyền thống như hiện nay.

Trở lại lời khuyên của TS.KTS Tô Kiên, việc thành phố chu đáo “xây tổ ấm” cho chợ, giữ được nhịp sống, hơi thở và hồn phố của Thủ đô sẽ khó hơn một mệnh lệnh hành chính rất nhiều!