Một trong những nội dung lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã được quy định tại Điều 20 Nghị định số 151/2025/NĐ-CP của Chính phủ là: “Dự báo xu thế chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất trong thời kỳ quy hoạch”. 
Trong mỗi giai đoạn phát triển, đất đai luôn là “nguồn vốn đặc biệt” gắn chặt với cuộc sống của người dân và định hướng phát triển của địa phương. Khi bước vào thời kỳ lập quy hoạch sử dụng đất mới, một trong những nhiệm vụ quan trọng mà UBND cấp xã phải đảm nhận hiện nay chính là dự báo xu thế chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất. Nhiệm vụ này nghe qua có vẻ xa vời, nhưng thực chất lại rất gần gũi, gắn liền với từng thửa ruộng, con đường, khu chợ ở ngay trong làng, trong xã.
Sau khi bỏ cấp huyện, UBND xã trở thành chủ thể trọng tâm trong việc bảo đảm quy hoạch đất đai gắn với thực tế cơ sở, hài hòa lợi ích Nhà nước - cộng đồng - người dân. Một trong những nội dung lập quy hoạch sử dụng đất cấp xã được quy định tại Điều 20 Nghị định số 151/2025/NĐ-CP của Chính phủ là: “Dự báo xu thế chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất trong thời kỳ quy hoạch”.
Theo Luật Đất đai 2024 và hướng dẫn về lập quy hoạch sử dụng đất, nội dung dự báo xu thế chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất trong thời kỳ quy hoạch thường bao gồm:
Thứ nhất, xu thế chuyển dịch cơ cấu các loại đất bao gồm:
Đất nông nghiệp: Dự báo diện tích trồng lúa, cây lâu năm, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản… có xu hướng tăng hay giảm.
Đất phi nông nghiệp: Đất ở nông thôn, đất đô thị, đất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, đất thương mại - dịch vụ.
Đất chưa sử dụng: Khả năng đưa vào khai thác cho sản xuất hoặc hạ tầng.
Thứ hai, xu thế theo cơ cấu ngành kinh tế - xã hội:
Tương ứng với cơ cấu nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ. Khi kinh tế dịch chuyển, cơ cấu sử dụng đất cũng thay đổi, như đất nông nghiệp giảm, đất thương mại - dịch vụ, du lịch, hạ tầng tăng…
Thứ ba, xu thế sử dụng đất gắn với dân cư và đô thị hóa:
Dự báo nhu cầu đất ở nông thôn, đất ở đô thị... Bên cạnh đó là tác động của gia tăng dân số, di dân, hoặc chuyển dịch lao động.
Thứ tư, xu thế sử dụng đất cho hạ tầng, phúc lợi xã hội:
Đất giao thông, trường học, trạm y tế, công trình văn hóa - thể thao dự báo theo tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu dân sinh.
Thứ năm, xu thế gắn với biến đổi khí hậu và môi trường:
Đất phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất ven sông suối, ao hồ. Dự báo nhu cầu giữ lại hoặc tăng cường các loại đất để bảo vệ môi trường, ứng phó thiên tai.
Thứ sáu, xu thế sử dụng đất theo tiến bộ khoa học - công nghệ:
Ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp, nhu cầu đất khu công nghệ - đổi mới sáng tạo.
Tóm lại, khả năng chuyển đổi đất nông nghiệp năng suất thấp sang nông nghiệp công nghệ cao hoặc dịch vụ. Nội dung dự báo xu thế không chỉ dừng ở việc “bao nhiêu đất lúa, bao nhiêu đất ở”, mà là bức tranh tổng thể về sự dịch chuyển giữa các loại đất, gắn liền với cơ cấu kinh tế, dân cư, hạ tầng và môi trường trong cả thời kỳ quy hoạch.
Khác với các cấp chính quyền khác, UBND xã là cấp gần dân nhất, trực tiếp chứng kiến từng biến động nhỏ của đất đai. Chẳng hạn, hôm nay có vài hộ xin chuyển từ trồng lúa sang cây ăn quả; ngày mai một nhóm hộ khác muốn xây nhà xưởng nhỏ để làm nghề mộc; hay một công ty đề xuất đầu tư du lịch sinh thái tại cánh đồng ven sông…. Những thay đổi ấy, nếu chỉ nhìn từ cấp tỉnh, sẽ rất khó phát hiện kịp thời. Chính vì vậy, UBND cấp xã là nơi thu thập thông tin gốc, phân tích tình hình và dự báo những dịch chuyển cơ cấu đất đai trong 5 - 10 năm tới.
Xin lấy một ví dụ thực tế: Một xã ven đô của Hà Nội cách đây hơn 10 năm chủ yếu trồng lúa, chiếm tới 80% diện tích. Nhưng dần dần, người dân chuyển sang trồng hoa, cây cảnh, mở dịch vụ du lịch trải nghiệm. Nếu UBND xã không kịp thời dự báo xu thế này, quy hoạch tỉnh có thể vẫn “cố giữ” diện tích lúa, khiến đất đai sử dụng kém hiệu quả. Ngược lại, khi xã dự báo đúng, đó sẽ là cơ sở để quy hoạch đất thương mại - dịch vụ, bổ sung hạ tầng giao thông, chợ đầu mối, khu dân cư… tạo đà phát triển bền vững.
Việc dự báo xu thế chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất không chỉ mang ý nghĩa khoa học mà còn rất gần gũi, gắn với từng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất của người dân. Khi làm tốt nhiệm vụ này, UBND xã sẽ có quy hoạch sử dụng đất ở cấp xã vừa chính xác, vừa khả thi, đưa đất đai thực sự trở thành nền tảng phát triển cho cộng đồng địa phương.
