Từ ngày 01/7/2025, nhiệm vụ, thẩm quyền liên quan đến việc trưng dụng đất của Chủ tịch UBND cấp huyện chuyển giao cho Chủ tịch UBND cấp xã được quy định cụ thể tại Điều 5 Nghị định số 151/2025/NĐ-CP. Trưng dụng đất là một chế định pháp lý đặc biệt trong quản lý đất đai của Nhà nước. Đây là quy định buộc người sử dụng đất phải tạm thời giao đất của mình cho Nhà nước sử dụng trong một thời gian nhất định, nhằm phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh, phòng, chống thiên tai hoặc tình trạng khẩn cấp khác. Ví dụ: Trưng dụng đất ruộng để làm bãi tập kết vật tư, máy móc phục vụ cứu hộ lũ lụt, trưng dụng khu đất trống làm bệnh viện dã chiến trong dịch Covid-19…
Khác với thu hồi đất (là việc Nhà nước chấm dứt vĩnh viễn quyền sử dụng đất), trưng dụng đất chỉ mang tính ngắn hạn, có bồi thường thiệt hại hợp lý, và trả lại đất sau khi mục đích trưng dụng chấm dứt. Cụ thể, thời hạn trưng dụng đất là không quá 30 ngày kể từ khi quyết định trưng dụng đất có hiệu lực thi hành. Trường hợp hết thời hạn trưng dụng đất mà mục đích của việc trưng dụng chưa hoàn thành thì được gia hạn nhưng không quá 30 ngày.
Sau khi bỏ cấp huyện, thẩm quyền trưng dụng đất và gia hạn trưng dụng đất của Chủ tịch UBND cấp xã được quy định tại điểm đ khoản 2 Nghị định 151/2025/NĐ-CP như sau:
đ) Quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất quy định tại khoản 3 Điều 90 Luật Đất đai; thành lập Hội đồng để xác định mức bồi thường thiệt hại do thực hiện trưng dụng đất gây ra, quyết định mức bồi thường quy định tại điểm d khoản 7 Điều 90 Luật Đất đai.
Thứ nhất, việc trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất quy định tại khoản 3 điều 90 Luật Đất đai:
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ GTVT, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, Bộ trưởng Bộ Y tế, Bộ trưởng Bộ Công Thương, Bộ trưởng Bộ TN&MT, Bộ trưởng Bộ Tài chính, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất. Người có thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất không được ủy quyền.
Từ ngày 01/7/2025, thẩm quyền quyết định trưng dụng đất, quyết định gia hạn trưng dụng đất trước đây của Chủ tịch UBND cấp huyện nay được chuyển giao cho UBND cấp xã. Là cấp chính quyền gần dân nhất, có điều kiện tiếp cận thông tin thực địa kịp thời, UBND xã sẽ làm tốt vai trò trong việc giảm thiểu xung đột và bảo đảm trật tự xã hội khi có hoạt động trưng dụng xảy ra.
Thứ hai, việc bồi thường thiệt hại do thực hiện trưng dụng đất quy định tại điểm d khoản 7 Điều 90 Luật Đất đai:
Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện nơi có đất trưng dụng thành lập Hội đồng để xác định mức bồi thường thiệt hại do thực hiện trưng dụng đất gây ra trên cơ sở văn bản kê khai của người sử dụng đất và hồ sơ địa chính. Căn cứ vào mức bồi thường thiệt hại do Hội đồng xác định, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Chủ tịch UBND cấp huyện quyết định mức bồi thường.
Nay, sau khi bỏ cấp huyện, Chủ tịch UBND xã nơi có đất trưng dụng sẽ thành lập Hội đồng để xác định mức bồi thường thiệt hại do thực hiện trưng dụng đất gây ra, từ đó quyết định mức bồi thường.
Dù trưng dụng đất phục vụ lợi ích cộng đồng, như chống dịch hoặc khắc phục thiên tai là việc cần thiết, nhưng nếu thiếu quy trình minh bạch, thiếu đối thoại với dân, thì bức xúc dễ hình thành. Đặc biệt, khi quyền lợi sản xuất, sinh kế bị ảnh hưởng mà thiệt hại không được bồi thường đầy đủ, thoả đáng hoặc chậm, càng làm tăng căng thẳng và khiến người dân cảm thấy bị bỏ rơi.
