Bộ Xây dựng vừa ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện một số nội dung thuộc Hợp phần thứ nhất của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, giai đoạn I từ năm 2026 - 2030. 
Theo hướng dẫn, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hợp phần thứ nhất là tiếp tục hoàn thiện công tác quy hoạch nông thôn theo quy định của pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch cấp tỉnh, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương. Đồng thời, các địa phương cần ban hành quy chế quản lý kiến trúc điểm dân cư nông thôn nhằm nâng cao chất lượng không gian sống và bảo tồn bản sắc kiến trúc địa phương.
Bộ Xây dựng cũng khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý quy hoạch nông thôn thông qua việc GIS hóa dữ liệu quy hoạch, cập nhật vào Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch để phục vụ công tác quản lý, chia sẻ và khai thác thông tin. Dự kiến trong thời gian tới, Bộ sẽ tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn nhằm nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở và cộng đồng trong việc quản lý quy hoạch trên nền tảng số.
Đối với phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn, hướng dẫn nhấn mạnh việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống giao thông nông thôn, cầu dân sinh và các công trình giao thông phục vụ dân sinh, sản xuất, kinh doanh.
Việc đầu tư phải bảo đảm đồng bộ, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu, phù hợp đặc thù vùng miền và tăng cường khả năng kết nối giữa các xã, thôn với khu vực đô thị. Trong đó, ưu tiên nguồn lực cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo.
Một nội dung đáng chú ý trong hướng dẫn là chính sách hỗ trợ cải thiện nhà ở cho hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo theo hướng an toàn, kiên cố, thích ứng với biến đổi khí hậu. Chương trình được triển khai trên phạm vi toàn quốc, ưu tiên các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão, lũ, ngập lụt và các vùng có nguy cơ thiên tai cao.
Theo quy định, nhà ở được hỗ trợ phải bảo đảm các yêu cầu về diện tích, kết cấu và khả năng chống chịu thiên tai. Đối với khu vực thường xuyên ngập lụt từ 2 m trở lên, nhà xây mới phải có tối thiểu hai tầng hoặc bố trí sàn tránh lũ bảo đảm an toàn cho người dân. Các bộ phận chính của công trình như nền, móng, khung, tường, mái và sàn tránh lũ phải sử dụng vật liệu bền chắc, có tuổi thọ tối thiểu từ 20 năm trở lên.
Bộ Xây dựng cũng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố nghiên cứu, thiết kế tối thiểu ba mẫu nhà ở phòng, tránh bão, ngập lụt phù hợp với điều kiện tự nhiên, phong tục tập quán của từng địa phương để người dân tham khảo khi xây dựng.
Bên cạnh hỗ trợ nhà ở, hướng dẫn dành một phần quan trọng cho công tác quản lý vận hành và bảo trì các công trình được đầu tư từ Chương trình mục tiêu quốc gia. Theo đó, các địa phương phải xây dựng quy trình bảo trì mẫu, lập kế hoạch bảo trì định kỳ, tổ chức kiểm tra thường xuyên và sửa chữa kịp thời nhằm bảo đảm công trình vận hành an toàn, hiệu quả và phát huy giá trị đầu tư lâu dài.
Đối với các công trình quy mô nhỏ có sự tham gia của cộng đồng, chính quyền cấp xã được giao chủ động xây dựng kế hoạch bảo trì, huy động các tổ chức đoàn thể, tổ nhóm thợ và cộng đồng dân cư tham gia quản lý, bảo dưỡng công trình. Việc tăng cường công tác bảo trì không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ công trình mà còn góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công tại khu vực nông thôn.
