Theo các chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh và kinh tế carbon thấp, xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không còn là xu hướng mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Việc chuyển đổi mạnh mẽ từ thể chế đến công nghệ sẽ tạo nền tảng quan trọng để ngành Xây dựng phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh. 
Xanh hóa ngành vật liệu là yêu cầu tất yếu và cấp thiết
Phát biểu tại Hội thảo “Vật liệu xây dựng xanh, xu thế phát triển bền vững” do Báo Xây dựng tổ chức chiều 05/5 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh vật liệu xây dựng (VLXD) giữ vai trò đầu vào quan trọng cho hạ tầng nhưng cũng là ngành thâm dụng tài nguyên và năng lượng lớn.
Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh khẳng định: "Xanh hóa ngành VLXD không còn là xu hướng mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của phát triển bền vững". Thực tế, lĩnh vực này đã có những chuyển biến tích cực với sự phát triển của các loại vật liệu xây không nung như: Gạch xi măng cốt liệu, bê tông khí chưng áp.
Hiện cả nước có khoảng 2.900 cơ sở sản xuất vật liệu xây không nung, đạt tổng công suất khoảng 12,4 tỷ viên quy tiêu chuẩn/năm, chiếm 40% tổng công suất thiết kế toàn ngành. Các dòng vật liệu tiết kiệm năng lượng như: Kính Low-E, kính Solar Control cũng dần khẳng định vị thế trong việc nâng cao hiệu quả vận hành công trình.
Tuy nhiên, lộ trình này vẫn đối mặt nhiều rào cản từ chi phí đầu tư công nghệ cao đến thị trường tiêu thụ chưa đủ mạnh. Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh cho rằng, vấn đề thị trường cần lúc này không chỉ là những nỗ lực đơn lẻ của từng doanh nghiệp, mà là một khung thể chế mới đủ sức dẫn dắt đầu tư, định hướng tiêu dùng và sàng lọc công nghệ.
Hoàn thiện hành lang pháp lý để tạo niềm tin thị trường
Một trong những vấn đề trọng tâm được các chuyên gia thảo luận là yêu cầu hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước. Ông Lê Văn Kế - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, môi trường và VLXD (Bộ Xây dựng) nhận định, cần rà soát đồng bộ hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật và định mức kinh tế kỹ thuật để tạo hành lang pháp lý minh bạch cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.
Dưới góc nhìn chính sách, ông Lê Quang Hùng - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Bê tông Việt Nam đề xuất cần chuẩn hóa các khái niệm và xây dựng hệ thống mã định danh thống nhất trong Nghị định quản lý VLXD mới.
Ông Hùng nhấn mạnh sự cần thiết của một bộ tiêu chí đánh giá minh bạch: “Cần xác định rõ thế nào là vật liệu xanh, tiêu chí đánh giá ra sao và cơ chế kiểm chứng như thế nào để tạo niềm tin cho thị trường”.
Bên cạnh đó, việc ưu tiên sử dụng vật liệu thân thiện môi trường trong các công trình đầu tư công và tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng được xem là những cú hích quan trọng. Khi có một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, thị trường sẽ tự sàng lọc và thúc đẩy các sản phẩm chất lượng phát triển thực chất.
Đổi mới công nghệ là động lực cốt lõi cho kinh tế tuần hoàn
Trong bối cảnh áp lực phát thải ngày càng lớn, đổi mới công nghệ được xem là chìa khóa để thay đổi diện mạo ngành. PGS.TS Văn Viết Thiên Ân - Trưởng khoa VLXD (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) khẳng định, ngành cần chuyển từ tăng trưởng chiều rộng sang mô hình dựa trên công nghệ và hiệu quả tài nguyên. Dư địa tiết kiệm năng lượng trong sản xuất xi măng, kính và vật liệu hoàn thiện vẫn còn rất lớn nếu doanh nghiệp quyết tâm chuyển đổi.
Từ thực tế doanh nghiệp, ông Dương Văn Tú, Giám đốc Kinh doanh miền Bắc (Công ty TNHH cách âm, cách nhiệt Phương Nam) chia sẻ việc đầu tư công nghệ hiện đại là cơ hội để tái cấu trúc chiến lược: “Chúng tôi định vị thương hiệu theo hướng cung cấp giải pháp vật liệu xanh, hiệu quả và kinh tế”.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Cảnh Hồng - Tổng Giám đốc Công ty CP Eurowindow kiến nghị cơ quan quản lý cần hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh và đẩy nhanh việc dán nhãn chứng nhận sản phẩm để tạo môi trường cạnh tranh công bằng.
Kết thúc hội thảo, ông Nguyễn Sơn Tùng - Phó Tổng Biên tập Báo Xây dựng nhận định VLXD xanh sẽ trở thành động lực cạnh tranh mới của ngành. Sự kết hợp giữa trợ lực từ thể chế và nỗ lực đổi mới công nghệ của doanh nghiệp sẽ là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và giảm phát thải carbon trong tương lai.
