Nam Phi đề xuất áp thuế tự vệ trong 3 năm đối với thép cuộn chống ăn mòn nhập khẩu, nhưng Việt Nam được miễn áp dụng do kim ngạch xuất khẩu chưa vượt ngưỡng theo quy định của WTO, tiếp tục duy trì lợi thế tiếp cận thị trường. 
Cục Phòng vệ thương mại - Bộ Công thương (PVTM) cho biết, Ủy ban Quản lý Thương mại Quốc tế Nam Phi (ITAC) vừa ban hành Báo cáo số 768, đưa ra kết luận cuối cùng trong vụ điều tra tự vệ đối với sản phẩm thép cuộn chống ăn mòn nhập khẩu. Theo thông tin từ cơ quan điều tra, Việt Nam thuộc nhóm các nước đang phát triển được loại trừ khỏi phạm vi áp dụng biện pháp tự vệ do kim ngạch xuất khẩu chưa vượt ngưỡng theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Vụ việc được ITAC khởi xướng điều tra từ cuối năm 2024 theo đơn đề nghị của ArcelorMittal South Africa Limited (AMSA) và có sự ủng hộ của SAFAL Steel, hai nhà sản xuất thép lớn thuộc Liên minh Hải quan Nam Phi (SACU). Sản phẩm bị điều tra là thép cán phẳng được mạ hoặc phủ hợp kim nhôm - kẽm, kẽm, có chiều rộng từ 600 mm trở lên và chiều dày dưới 0,45 mm.
Trong quá trình điều tra, ITAC xem xét số liệu nhập khẩu và tình hình sản xuất của ngành thép SACU giai đoạn từ tháng 5/2021 đến hết tháng 4/2024. Trước đó, từ tháng 6/2025, cơ quan này đã áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời với mức thuế 52,34% trong thời hạn 200 ngày.
Kết luận cuối cùng cho rằng, lượng thép nhập khẩu tăng mạnh trong thời gian điều tra là hệ quả của các diễn biến bất thường trên thị trường quốc tế và là nguyên nhân chính gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất trong nước. ITAC cũng nhận định các yếu tố khác như nhu cầu thị trường suy giảm, chi phí năng lượng, nguyên liệu và logistics tăng cao không làm mất đi mối quan hệ nhân quả giữa nhập khẩu gia tăng và thiệt hại của ngành sản xuất nội địa.
Trên cơ sở đó, ITAC kiến nghị Bộ trưởng Bộ Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh Nam Phi áp dụng biện pháp tự vệ chính thức trong thời hạn ba năm đối với các sản phẩm thuộc diện điều tra, với mức thuế giảm dần theo từng năm, gồm 52,34% trong năm đầu, 37,34% ở năm thứ hai và 22,34% trong năm thứ ba.
Biện pháp này được đề xuất áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu từ hầu hết các quốc gia, ngoại trừ các nước đang phát triển có tỷ trọng nhập khẩu thấp theo quy định của WTO. Trong danh sách các quốc gia được miễn trừ, Việt Nam được xác định không thuộc đối tượng áp dụng do lượng thép xuất khẩu sang Nam Phi chưa vượt ngưỡng quy định.
Đây được xem là kết quả thuận lợi đối với các doanh nghiệp thép Việt Nam khi tiếp tục duy trì khả năng tiếp cận thị trường Nam Phi mà chưa phải chịu thuế tự vệ. Bên cạnh đó, ITAC cũng đề xuất mở rộng cơ chế hoàn, miễn thuế đối với một số chủng loại sản phẩm và yêu cầu cơ quan chức năng theo dõi giá bán của doanh nghiệp sản xuất trong nước sau khi biện pháp được áp dụng nhằm hạn chế nguy cơ tăng giá bất hợp lý, ảnh hưởng đến các ngành sử dụng thép làm đầu vào.
Mặc dù kết quả điều tra hiện nay tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam, cơ quan quản lý lưu ý biện pháp tự vệ có thể được rà soát và điều chỉnh trong quá trình thực thi. Do đó, doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi quyết định chính thức của Chính phủ Nam Phi, các hướng dẫn thực hiện của cơ quan hải quan cũng như chủ động xây dựng phương án ứng phó trong trường hợp phạm vi áp dụng biện pháp được điều chỉnh trong các kỳ rà soát tiếp theo.
