Chính phủ cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhà nước trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt, công nghệ cao và dự án từ 12.000 tỷ đồng trở lên, khẳng định vai trò vốn nhà nước như công cụ dẫn dắt phát triển. 
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 366/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Định hình lại phạm vi và cách thức đầu tư
Nghị định số 366/2025/NĐ-CP thể hiện bước chuyển rõ rệt trong tư duy đầu tư vốn nhà nước, khi lần đầu tiên xác lập một khuôn khổ đầy đủ, thống nhất về các hình thức đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp.
Theo đó, nhà nước không chỉ đầu tư để thành lập mới doanh nghiệp 100% vốn điều lệ, mà còn đầu tư để bổ sung vốn điều lệ, góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp tại doanh nghiệp có hoặc chưa có vốn nhà nước. Việc quy định rõ từng hình thức đầu tư đã khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu rành mạch giữa đầu tư công, đầu tư vốn nhà nước và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước tồn tại trong thời gian dài.
Điểm mới quan trọng nhất của Nghị định số 366/2025/NĐ-CP là việc xác định rất cụ thể phạm vi thành lập doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Danh mục này được giới hạn vào các lĩnh vực công ích thiết yếu, quốc phòng - an ninh, độc quyền tự nhiên, khoa học - công nghệ, công nghệ cao, xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm quốc gia và một số lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Cách tiếp cận này cho thấy nhà nước chủ động “thu hẹp” phạm vi nắm giữ 100% vốn, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực mà khu vực tư nhân không thể hoặc không muốn tham gia, đồng thời tránh tình trạng mở rộng doanh nghiệp nhà nước một cách dàn trải.
Đáng chú ý, Nghị định số 366/2025/NĐ-CP đã bổ sung và nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực hạ tầng chiến lược như giao thông, thủy lợi, năng lượng, hạ tầng số, cũng như trong các dự án quy mô rất lớn có khả năng tạo động lực lan tỏa cho nền kinh tế.
Việc cho phép thành lập doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đối với các dự án có tổng mức đầu tư từ 12.000 tỷ đồng trở lên hoặc trong các lĩnh vực công nghệ cao phản ánh rõ định hướng sử dụng vốn nhà nước như một công cụ dẫn dắt phát triển, thay vì chỉ duy trì vai trò cung ứng dịch vụ công thuần túy.
Siết chặt quản trị, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả
Song song với việc xác lập phạm vi đầu tư, Nghị định số 366/2025/NĐ-CP tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo hướng tiệm cận chuẩn mực quản trị doanh nghiệp hiện đại.
Nghị định số 366/2025/NĐ-CP quy định chi tiết từ chiến lược phát triển, kế hoạch sản xuất kinh doanh hằng năm, huy động vốn, cho vay vốn, đầu tư, mua bán tài sản, chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng dự án đến phân phối lợi nhuận và bảo toàn, phát triển vốn. Cách tiếp cận này thể hiện rõ yêu cầu coi vốn nhà nước là vốn đầu tư kinh doanh, phải được quản lý trên cơ sở hiệu quả, minh bạch và chịu trách nhiệm, thay vì quản lý theo tư duy hành chính như trước.
Một điểm nhấn quan trọng khác là việc phân định rõ quyền, trách nhiệm và thẩm quyền giữa các chủ thể đại diện chủ sở hữu nhà nước. Nghị định xác lập ranh giới cụ thể giữa vai trò của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan đại diện chủ sở hữu và Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty trong từng khâu đầu tư và quản lý vốn. Việc phân công, phân cấp rõ ràng này nhằm khắc phục tình trạng can thiệp hành chính trực tiếp vào hoạt động doanh nghiệp, đồng thời gắn trách nhiệm cá nhân và tập thể với hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Ngoài ra, Nghị định số 366/2025/NĐ-CP cũng thiết lập khung quản lý riêng đối với doanh nghiệp do nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 100% vốn điều lệ, qua đó tạo sự phân biệt rõ ràng về mức độ kiểm soát, quyền quyết định và trách nhiệm quản trị.
Cùng với các quy định về chuyển nhượng vốn, cơ cấu lại vốn đầu tư và phân phối lợi nhuận, Nghị định số 366/2025/NĐ-CP thể hiện rõ định hướng tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước theo hướng tinh gọn, tập trung vào vai trò dẫn dắt và ổn định kinh tế vĩ mô, thay vì mở rộng quy mô sở hữu nhà nước một cách cơ học.
Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn triển khai đồng loạt nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn, việc định hình rõ vai trò của vốn nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng ổn định cho tăng trưởng dài hạn. Vốn nhà nước, khi được tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng chiến lược, không chỉ giúp bảo đảm tiến độ và chất lượng các công trình trọng điểm, mà còn đóng vai trò “vốn mồi” dẫn dắt dòng vốn xã hội, giảm rủi ro cho khu vực tư nhân. Thông qua quản trị hiệu quả và kỷ luật đầu tư, các dự án hạ tầng lớn sẽ tạo sức lan tỏa, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng chống chịu của nền kinh tế.
