Với nền tảng xuất phát điểm gần như con số 0 vào năm 1995, từ mô hình kiểm định bán cơ giới, đến nay hệ thống kiểm định xe ô tô đang lưu hành đất nước đã vươn lên thành một hệ thống chuyên nghiệp, hiện đại, kết nối thông suốt, với “đầu não” là Cục Đăng kiểm Việt Nam và hơn 300 trung tâm đăng kiểm trên toàn quốc. 
Xuất phát điểm số 0
Đúng 7h sáng ngày 01/08/1995, 62 Trạm đăng kiểm phương tiện cơ giới đường bộ trên cả nước cùng bắt đầu hoạt động, đặt dấu mốc đồng loạt triển khai công tác kiểm định ô tô đang lưu hành trên phạm vi toàn quốc.
Trước thời khắc này, Cục Đăng kiểm Việt Nam và các địa phương chỉ có 02 tháng để chuẩn bị, triển khai theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Giao thông vận tải, nói lên quyết tâm chính trị và khả năng hành động nhanh chóng, linh hoạt trong thực hiện nhiệm vụ mới.
Nhìn lại giai đoạn trên, ngày 29/5/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 36-CP về việc bảo đảm ATGT đường bộ và trật tự an toàn đô thị, trong đó xác định ngày 01/8/1995 cả nước đồng loạt triển khai thực hiện Nghị định này. Từ đây, lĩnh vực hoạt động của Cục Đăng kiểm Việt Nam được mở rộng, đa dạng hơn, với nhiệm vụ mới mang tính xã hội cao: Thực hiện đăng kiểm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ.
Triển khai Nghị định trên, ngày 14/6/1995, Bộ GTVT ban hành Quyết định số 3141/QĐ-TCCB-LĐ về việc thành lập “Trung tâm Đăng kiểm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ” trực thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam (qua các thời kỳ Trung tâm này có sự thay đổi mô hình tổ chức, tên gọi và giờ là Phòng Kiểm định xe cơ giới) để tổ chức thực hiện và quản lý trong phạm vi cả nước về kiểm định, giám sát chất lượng kỹ thuật an toàn các loại phương tiện cơ giới đường bộ. Trung tâm còn trực tiếp quản lý, điều hành các trạm đăng kiểm mẫu tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Việt Trì, Cần Thơ...; chỉ đạo nghiệp vụ đăng kiểm đối với các trạm đăng kiểm phạm vi cả nước.
Giai đoạn đầu này đặt ra nhiều thách thức với Cục Đăng kiểm Việt Nam: Xây dựng mô hình cho trạm đăng kiểm, trong khi Cục không có đất, không có nhà xưởng, không có nguồn thu và năng lực tài chính; chỉ trong vài tháng phải xây dựng được các trạm đăng kiểm ở các thành phố lớn và địa phương, trong khi Cục ít nhân sự và đang phải tập trung mọi nguồn lực để nghiên cứu, xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, các quy trình, hướng dẫn nghiệp vụ kiểm định phương tiện cơ giới đường bộ...
Dẫu khó khăn, thách thức mọi bề nhưng với tinh thần sáng tạo, nhiệt huyết và trách nhiệm của Bộ GTVT, Cục Đăng kiểm Việt Nam và nhất là các cán bộ đăng kiểm trực tiếp được giao nhiệm vụ đã không ngại gian khó để sáng tạo, chủ động tìm kiếm mô hình liên kết, phối hợp với các doanh nghiệp, địa phương để từng bước thiết lập mạng lưới đăng kiểm đầu tiên.
Từ xuất phát điểm ban đầu gần như số 0 của lĩnh vực kiểm định xe cơ giới, các cán bộ tâm huyết của Cục Đăng kiểm Việt Nam thời bấy giờ đã nghĩ ra mô hình kiểm định bán cơ giới và cơ giới hóa (dù tại thời điểm đó không có thiết bị kiểm tra để kiểm định chất lượng an toàn kỹ thuật phương tiện, cả nước chỉ có 03 trạm đăng kiểm có thiết bị kiểm định cơ giới gồm: Thiết bị kiểm tra hiệu quả của phanh xe, thiết bị đo độ trượt ngang của bánh xe dẫn đường). Việc đầu tư, xây dựng toàn bộ hệ thống trạm đăng kiểm ban đầu hoạt động theo mô hình bán cơ giới, với các thiết bị kiểm định bán cơ giới, gồm: Bảng kiểm tra đèn chiếu sáng phía trước (tự thiết kế và đặt sản xuất), kích nâng, búa chuyên dụng, đèn soi kiển tra (đèn pin), thước đo, cà lê lực, thiết bị đo áp suất hơi lốp, thước đo độ dơ vô lăng lái (đặt sản xuất), thước đo chiều cao hoa lốp (tự thiết kế và đặt sản xuất), thiết bị đo âm lượng (đo độ ồn), kiểm tra hiệu quả phanh của phương tiện trực tiếp ở trên đường thử (bên ngoài trạm đăng kiểm).
Và để thực hiện được mục tiêu trên, Cục Đăng kiểm Việt Nam cử các đoàn cán bộ đi đến các địa phương để vận động, phối hợp, hướng dẫn các sở GTVT địa phương mở các trạm đăng kiểm trực thuộc sở. Cục đưa giải pháp là liên kết giữa Cục với các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân sửa chữa bảo dưỡng ô tô, kể cả cơ sở của quân đội để thực hiện công việc kiểm định xe cơ giới. Doanh nghiệp, cơ sở bên ngoài lo thu xếp mặt bằng đất và nhà xưởng, Cục cung cấp trang thiết bị kiểm định, đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực và quản lý mọi hoạt động của trạm đăng kiểm.
Theo phương thức này, ngày 27/7/1995, Cục Đăng kiểm Việt Nam đã tổ chức khánh thành Trạm Đăng kiểm 2901V đặt tại Nhà máy Đại tu ô tô số 1 Hà Nội. Đây là Trạm Đăng kiểm mẫu đầu tiên được đưa vào hoạt động tại khu vực phía Bắc. Tiếp theo là các trạm ở TP Việt Trì, TP Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang, Minh Hải, Sóc Trăng… Chỉ trong 02 tháng chuẩn bị, tổng số có 62 trạm đăng kiểm được thành lập, gồm 13 trạm do Cục Đăng kiểm Việt Nam trực tiếp mở và 49 trạm do các sở GTVT địa phương thành lập để kịp tiến độ ngày 01/8/1995 triển khai Nghị định 36-CP của Chính phủ.
Có thể nói, những ngày cuối tháng 7/1995, tất cả các cán bộ, nhân viên, người lao động làm công tác đăng kiểm phương tiện cơ giới đường bộ trong cả nước sục sôi khí thế làm việc cống hiến không mệt mỏi, dành hết sức lực, trí tuệ cho ngày triển khai Nghị định 36-CP của Chính phủ.
Nhanh chóng cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ mới
Ngày từ giai đoạn đầu, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề cao định hướng tập trung hội nhập, ứng dụng tiến bộ công nghệ kiểm định xe cơ giới trong khu vực và thế giới để hoàn thiện, hiện đại hóa kiểm định xe cơ giới. Bước sang những năm 2000, với sự hỗ trợ từ tiến bộ công nghệ, hệ thống đăng kiểm đã có sự thay đổi toàn diện, thể hiện qua việc trang bị dây chuyền kiểm định tiên tiến nhất của châu Âu, tin học hóa mạng lưới quản lý hệ thống, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, ứng dụng phần mềm chuyên ngành.
Đến năm 2001, mạng lưới kiểm định xe trên cả nước có 78 trung tâm đăng kiểm và 100% đã được cơ giới hóa. Song song với việc cơ giới hóa công tác kiểm định bằng các thiết bị kiểm tra hiện đại, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng đào tạo đăng kiểm viên, nhân viên nghiệp vụ, Cục Đăng kiểm Việt Nam đầu tư xây dựng được mạng tin học, các kết quả kiểm định của từng thiết bị kiểm tra được kết nối trong mạng nội bộ (LAN) của từng trạm. Từ năm 2000, mạng tin học chung cho cả hệ thống kiểm định ô tô lưu hành của cả nước hoàn thành.
Từ ngày 01/7/2006, các trung tâm đăng kiểm bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải xe ô tô lưu hành mang biển số tại các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ) và từ ngày 01/7/2008 áp dụng với các xe ô tô mang biển số của các tỉnh, thành phố còn lại.
Đến nay, trải qua 03 thập kỷ hình thành và phát triển, công tác đăng kiểm phương tiện giao thông cơ giới đường bộ đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Với xuất phát điểm chỉ từ một nền tảng gần như con số 0 vào năm 1995, đến nay đã vươn lên trở thành một hệ thống chuyên nghiệp, hiện đại, có tính kết nối và phục vụ rộng khắp trên toàn quốc, với 288/303 cơ sở đăng kiểm đang hoạt động (với 480/559 dây chuyền kiểm định; với hơn 2.000 đăng kiểm viên; gồm cơ sở đăng kiểm thuộc Cục Đăng kiểm Việt Nam, sở xây dựng và 215 cơ sở do doanh nghiệp đầu tư) đáp ứng kiểm định định kỳ cho ô tô đang lưu hành trên toàn quốc.
Hiện mỗi năm, hệ thống kiểm định xe ô tô đang lưu hành phục vụ kiểm định hơn 5 triệu lượt phương tiện; qua đây phát hiện, cảnh báo đối với hàng trăm nghìn lượt phương tiện không đảm bảo duy trì điều kiện an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, để chủ phương tiện sửa chữa, khắc phục theo yêu cầu về chất lượng, góp phần quan trọng trong việc phòng ngừa TNGT và ô nhiễm không khí.
Đăng kiểm Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Đăng kiểm Ô tô Quốc tế (CITA) từ năm 2003, đánh dấu bước tiến lớn trong hội nhập quốc tế. Hiện, Việt Nam là thành viên tích cực và giữ vai trò Chủ tịch nhóm tư vấn CITA khu vực châu Á - Úc, cho thấy vị thế và tiếng nói của Việt Nam trên diễn đàn kiểm định phương tiện toàn cầu.
Với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), sự hỗ trợ của bộ ngành, địa phương, cùng tinh thần đoàn kết, cầu thị của toàn hệ thống đăng kiểm, các giải pháp căn cơ nâng cao hiệu lực quản lý.
Cục Đăng kiểm Việt Nam đã đề giải pháp công nghệ tiếp tục được đề cao, đó là không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, nghiên cứu, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ (đặc biệt là công nghệ AI), đổi mới, sáng tạo, nghiên cứu, tiếp thu, học tập các mô hình đăng kiểm của các nước tiên tiến trên thế giới phục vụ nâng chất lượng quản lý an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường xe cơ giới, quản lý hệ thống hiệu quả... ngày càng phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp.
